Listen to this article
Prema najnovijem istraživanju renomirane (i potpuno nezavisne) međunarodne agencije Global Balkan Insight & Metrics (GBIM), kao i NVO Centara za Reinterpretaciju Kulturnih Narativa, Inkluziju, Toleranciju i Evropu (CRKNITE), najveća koncentracija SMS čestitki povodom Badnjeg dana, Badnje večeri i Badnjaka u Bosni i Hercegovini zabilježena je – ni manje ni više – nego u strogom centru Sarajeva.
Кako se navodi u izvještaju, Baščaršija apsolutno dominira, sa statistički „neobjašnjivim, ali emotivno razumljivim“ brojem poruka u kojima se ponavljaju formulacije poput:
„Sretan Badnji dan“,
„Sretno Badnje veče“,
„Badnjače-rođače“,
kao i već tradicionalno-mistična sintagma: „Janje se okreće – sretno Badnje veče.
Istraživanje, sprovedeno putem analiza mobilnih mreža, Wi-Fi signala i „intuitivnog osjećaja Balkana“, pokazuje da su pošiljaoci ovih poruka u najvećem broju slučajeva građani Sarajeva koji se izjašnjavaju kao Bošnjaci, što je, prema autorima studije, „još jedan dokaz da identiteti na Balkanu ne funkcionišu po linearnoj logici“.
„Mi ovdje ne govorimo o promjeni identiteta, već o sezonskoj aktivaciji kulturne memorije“, navodi vodeći analitičar GBIM-a dr Edmir fon Balkanhajm. „Badnji dan u Sarajevu funkcioniše kao podsvjesni praznik – ne slavi se javno, ali se čestita intenzivno.“
Posebno je interesantno da se, prema istom istraživanju, najveći broj poruka šalje između 18:00 i 19:30 časova, odmah nakon kafe i prije večere, upravo u momentu kada se u pravoslavnim hramovima vrši bogosluženje i ispred hramova pale badnjaci, što analitičari tumače kao „klasičan momenat nostalgije, prije nego što se čovjek vrati u zvanični dnevni narativ“.
Agencija zaključuje da ova pojava ne ugrožava ničiji identitet, ali „ozbiljno komplikuje jednostavne političke priče“, te preporučuje da se ubuduće u regionalnim analizama uvede nova kategorija:
„rođak sa istoka (aktivan tokom praznika)“.
Istraživanje je izazvalo veliku pažnju javnosti, dok su pojedini liberalni analitičari već upozorili da „SMS čestitke same po sebi nisu dokaz ničega“, ali su istovremeno pozvali na „otvoren dijalog o tome zašto srce Baščaršije svakog januara počinje da kuca ćirilicom“.
Nalaze istraživanja dodatno je potvrdila i partnerska NVO organizacija Centar za Reinterpretaciju Kulturnih Narativa, Inkluziju, Toleranciju i Evropu (CRKNITE), koja je u svom pratećem komentaru ocenila da je reč o „pozitivnom primeru nenametljive interkulturne memorije“. Iz CRKNITE-a poručuju da masovno slanje SMS čestitki za Badnji dan iz centra Sarajeva „ne treba tumačiti kao ideološki ili identitetski incident“, već kao „meku, neinstitucionalnu praksu regionalnog pomirenja, oslobođenu političkog konteksta“. Kako se navodi u saopštenju, „praznična komunikacija koja uključuje pojmove poput ‘Badnjak’ ili ‘stari rođak’ predstavlja dragocen resurs za evropsku budućnost regiona, jer pokazuje da Balkan može istovremeno biti i svoj i ničiji“. CRKNITE je posebno pohvalio činjenicu da se čestitke odvijaju putem privatnih poruka, „što potvrđuje da je reč o intimnom, a ne političkom činu“.
